|
|
 |
|
TANGO
Sławomir Mrożek |
|
(Tygiel19/s18)
Jan Błoński określił Tango jako współczesne Wesele polskie. Wydane w 1964 r. może być analizowane z kilku perspektyw:
1) jako dramat rodzinny, ukazujący konflikt pokoleń i poszukujący nowej formy rodzinnej egzystencji w nowoczesnej rzeczywistości,
2) jako parodia środowiska intelektualistów i ich papierowych, nierealnych ideałów,
3) jako metafora rządów totalitarnych, kultu siły i prostactwa.
Sztuka należy do dramatu awangardowego. Czas i miejsce akcji w dramacie są nieokreślone, rzecz dzieje się w XX wieku, (przypuszczalnie w latach 50-tych), w saloniku Stomila, miejscu, które wyglądem sugeruje obecny stan świata – wszędzie panuje bałagan, chaos, destabilizacja.
Bohaterowie to trzypokoleniowa rodzina Stomilów:
1) matka Stomila, Eugenia i jej brat, Eugeniusz,
2) Stomil i jego żona, Eleonora,
3) Artur i jego narzeczona, Ala.
Oprócz nich, stałym rezydentem w rodzinie jest Edek, w czasach stabilizacji będący lokajem. Ten prymitywny, bez skrystalizowanych poglądów, zasad i elementarnej wiedzy człowiek, posiada ogromny wpływ na mieszkńców domu Stomila. Jest kochankiem Eleonory a później Ali, stałym partnerem do gry w karty dla całej rodziny. Przy nim ożywia się stetryczały Eugeniusz, a Artur widzi w Edku człowieka, który umożliwi mu zapanowanie nad rodziną. Jako uosobienie chamskości i prymitywizmu staje się Edek atrakcyjnym „wzorem cnót” wnoszącym powiew świeżości do zdemoralizowanej rodzinki. Członkowie rodziny Stomila łamią wszelkie konwenanse, tworząc groteskową wizję nowoczesnego świata. Dla Stomila i Eleonory nie istnieją żadne zasady moralne. To oni w przeszłości byli pierwszymi buntownikami. Ubiegali o wolność bez ograniczeń i życie zgodnie z naturą, polegającym na zaspokajaniu, często prymitywnych, zachcianek. Eleonora nieustannie zdradza Stomila, który ma tego świadomość i nie protestuje przeciw byciu rogaczem. Stomil zaś przestał dbać o sylwetkę, nie przejmuje się ani swoim wyglądem, ani śmiesznością swoich pomysłów. Chodzi na co dzień w pidżamie, jest gruby, prowadzi cudaczne eksperymenty teatralne w duchu sztuki dla sztuki. Eugenia i Eugeniusz niczym nie przypominają spokojnych staruszków, dbających o powagę wieku. Udają nastolatków, są śmieszni.
Niekonwencjonalni w działaniu, zdziecinniali, odrzucając jakiekolwiek zasady, nie stanowią żadnej wartości dla pokolenia młodych. Na ten zdemoralizowany świat, pełen bałaganu i anarchii nie potrafi zgodzić się Artur intelektualista, pełen dawnych, konserwatywnych ideałów student. Chce zaprowadzić porządek, przywrócić wcześniej obowiązujące normy i zasady. Próbuje przywrócić tradycyjne role. Stary porządek postanawia zaprowadzić za pomocą tradycyjnego ślubu z Alą. Jednak zamierzenie Artura okazuje się nierealne. Zdaje on sobie sprawę, że jest to jedynie forma pusta i nie wnosząca żadnej zmiany. Szukając nowej, porządkującej idei, którą staje się władza, doprowadza mimowolnie do własnej śmierci (morduje go Edek). Na ruinach idei Artura zostaje Edek, wcielenie nowego dyktatora. Artur przegrał, gdyż myślał, że świat może zbawić tylko idea, często pusta i bezwartościowa. Gburowaty Edek zdobył przewagę nad intelektualistą, jego prosta wizja świata oparta na strachu i posłuchu zdobyła aplauz pozostałych członków rodziny.
Finałowa scena Tanga zapowiada rządy Edka. Nowy porządek rozpoczyna tango w wykonaniu Edka i wuja Eugeniusza. Prowadzi Edek. Tańcząc pokazuje, że on dyktuje warunki i teraz jest jego czas i każdy musi przyjąć jego zasady. Jeżeli chce „tańczyć”.
Czy Tango jest także sztuką o świecie AD 2003? Wskazywałby na to otwarty charakter dramatu, podkreślony choćby kończącym utwór zdaniem. Ale nie tylko. Tango, jak twierdzą liczni interpretatorzy Mrożka, jest parabolą, a więc przedstawia model takiej rzeczywistości, który ma charakter uogólniony, uniwersalny.
Izabela Jarocka |
|
|
