Zygmunt III Waza
- Obrany Królem Polski w 1587 r. Był on gorliwym katolikiem i nie chciał, aby
Polska stała się krajem protestanckim tak jak stało się z innymi państwami (np.
Niemcami), które poparły reformację Lutra. Zaczęła się w Polsce Kontrreformacja tzn.
przeciwstawienie się wszelkim odtstępstwom od rzymskiego katolicyzmu. Gdy Szwedzi
przyjęli protestantyzm, skończyły się dobre stosunki Polski ze Szwecją.
1595
Król Zygmunt III Waza przeniósł stolicę z Krakowa do Warszawy. Warszawa posiadała
dogodne położenie geografuczne i coraz większe znaczenie w kraju. Jednym z powodów
przeniesienia stolicy z Krakowa do Warszawy to był wielki pożar 23 stycznia 1595 r. na
Wawelu.
1600
Pierwszy konflikt polsko-szwedzki rozpoczą się na wiosnę. Stało się to ponieważ nasz
król, Zygmunt III zdecydował się dokonać aktu włączenia Estonii do Rzeczpospolitej.
Najważniejsza bitwa polsko-szwedzka odbyła się we wrześniu 1605 r. pod Kircholmem, gdy
Polacy zwyciężyli i umocnili konieczny dostęp do Bałtyku. Podczas tej bitwy
decydującą rolę odegrała Husaria. Husaria była to ciężko uzbrojona
jazda ze skrzydłami metalowymi na plecach, która wpadała z wielkim impetem w środek
wojsk nieprzyjacielskich i ich rozpraszała. Tak właśnie stało się ze Szwedami w 1605
r. W wyniku bitwy zginęło 6 tysięcy Szwedów i tylko stu Polaków!
Kolumna Zygmunta
była odsłonięta w 1644 r. jako wyraz czci jaką mieszkańcy stolicy otoczyli Króla
Zygmunta. Pomnik był dziełem włoskich artystów a brąz, z którego został wykonany
pochodził ze zdobytych na wrogach dział. Kolumna Zygmunta była zniszczona przez
Niemców podczas II wojny światowej, lecz została odbudowana dokładnie tak jak
wyglądała w XVII wieku. Teraz kolumna Zygmunta jest jednym z symboli Warszawy.
Władysław IV Waza
został obrany królem po śmierci ojca w 1632 r. Władysław IV chciał, aby Kozacy
pomogli Polakom bić Turków. Kozacy chętnie uczyniliby to lecz do wojny nie doszło bo
Polacy nie chcieli wojny zaczepnej. Kozacy byli niezadowoleni i zamiast na Turków
uderzyli na Polaków. Wódz kozacki, Bogdan Chmielnicki zbuntował się przeciw królowi i
panom polskim i zaczęła się długa wojna z Kozakami. Kozacy byli mieszkańcy Dzikich
Pól na wschodzie Polski. Tu znajdowały się rozległe tereny nad Dnieprem i ponieważ
były mało zaludnione, obok mieszkańców ludności polskiej łatwo mogli się tam
zadomowić zbiegowie z Polski. Podczas panowania Władysława IV, w pierwszej połowie
XVII wieku Polska Rzeczpospolita zajmowała największą w swych dziejach powierzchnię:
990 tys. km.2 . Władza króla rozpościerała się od Morza Bałtyckiego niemal do Morza
Czarnego. Na podległych mu terenach położonych na wschodzie (Ziemia Smoleńska)
słońce wschodziło i zachodziło o godzinę wcześniej niż w położonej na zachodzie
Wielkopolsce. Na tym obszarze żyło 9 mln. mieszkańców.
Jan Kazimierz
Ostatni z Wazów, brat króla Władysława IV i następca tronu polskiego. Był obrany
królem Polski w 1648 r. On wysłał księcia Jeremiego Wiśniowieckiego do walki z
Kozakami i wreszcie po długiej wojnie Kozacy zostali pobici po trzydniowej bitwie pod
Beresteczkiem w 1651 r.
Szwedzki Potop
- W 1655 r. Szwedzi napadli na Polskę z północy. Jan Kazimierz musiał uciekać na
Śląsk, a cała Polska poddała się Szwedom i zgadzała się, żeby król szwedzki,
Gustaw, zastąpił Jana Kazimierza. Jedynie Częstochowa oparła się wrogom, bo zakonnicy
w klasztorze nie chcieli by protestanccy Szwedzi zniszczyli sanktuarium Matki Bożej.
Oblężenie trwało 50 dni i w końcu Szwedzi odstąpili spod murów klasztoru. Polacy
uważali to jako cud i dało im to otuchy do dalszej walki. Powoli zaczęto Szwedów z
Polski wypędzać. Klęska szwedzka tzn. koniec Potopu był w 1657 r. Niestety Potop
szwedzki bardzo zniszczył Polskę. Jako podziękowanie za uwolnienie Polski od wrogów
Jan Kazimierz złożył w lwowskiej katedrze śluby. Uczynił Matkę Boską Królową
Korony Polskiej i obiecał zająć się losem chłopów, którzy tak dzielnie pomagali
bić Szwedów. Od tego czasu Matka Boska jest uważana za Królową Polski.
Jan Kazimierz abdykował w
1668 r., pognębiony buntami magnackimi i zmęczony ciężkim losem. Była elekcja
następnego króla. Obrany był Michał Korybut Wiśniowiecki,
dlatego że był "Piast" - nasz Polak. Na elekcji wołano: "dość obcych,
chcemy króla "Piasta"'. Był on w efekcie bezsilny.
Liberum veto
"Swobodnie nie pozwalam". Każdy poseł na obradach sejmu miał prawo zawołać
"veto"; wtedy podjęta, albo akurat podejmowana obrada traciła ważność. Tak
czasem zrywano sejmy i nie dopuszczano, by uchwalić cokolwiek. Veto stało się
przeszkodą i szkodliwe zjawisko społeczne - za veto chwytał byle kto i bezpieczna
podróż ku lepszemu stała się zagrożona.
Jan III Sobieski,
znany wódz, który pobił Turków pod Chocimiem, był obrany na króla po Michale Korybut
Wiśniowieckim. Gdy Turcy napadli na Austrię i oblegali jej stolicę Wiedeń w 1683 r.,
Austriacy zwrócili się do Sobieskiego o uratowanie Europy i Wiednia przed Islamem.
Sobieski zgodził się, zebrał wojsko liczące 30000 ludzi i wyruszył pod Wiedeń z
pomocą. Przed bitwą Król wysłuchał Mszy św., a potem z połączonymi wojskami
polskimi i austriackimi 12 września 1683 r. pobił Turków. Husaria polska odegrała
wielką rolę w bitwie. Po bitwie Sobieski wysłał chorągiew turecką do Papieża ze
słowami: "Przybyłem, zobaczyłem a Bóg zwyciężył". Zwycięstwo Sobieskiego
ocaliło Europę od najazdu muzułmańskich Turków. Sobieski ożenił się z Francuzką,
Marię Kazimierą, którą pokochał dawno, jeszcze jako pannę u boku królowej Ludwiki
(żony Władysława IV i Jana Kazimierza). Listy, jakie słał mąż do umiłowanej
Marysieńki ze wszystkich podróży, obozów wojennych i rozjazdów okazały się
wspaniałym utworem literackim. Mówiono, iż gdyby Sobieski nie był królem, to i tak
zdobyłby sławę jako świetny pisarz. Sobieski z Marysieńką wiele czasu spędzali w
pałacu w Wilanowie pod Warszawą, który na jego żądanie został wybudowany i ozdobiony
tureckimi łupami.
Królowie Sascy na
polskim tronie Następnymi królami po Sobieskim byli Niemcy z
Saksonii: August II i August III. Czasy panowania Sasów były bardzo złe dla Polski
ponieważ królom nie zależało więc nie dbali o dobro Polski. Polska bardzo osłabła
pod ich panowaniem. Na dworze królewskim i w całym kraju myślano o zabawie, jedzeniu i
piciu. Mówiono: "Za króla Sasa, jedz, pij i popuszczaj pasa". Szlachta
cieszyła się "złotą wolnością", zaś chłopi cierpieli, gdyż musieli
przymusowo pracować dla swych panów. Skarb narodowy był pusty i rząd nie mógł nic
zrobić. Część szlachty była niezadowolona z króla i "złotej wolności";
Polska robiła się coraz słabsza a sąsiedzi: Rosja, Austria i Prusy wzrastali w
potędze. Wybrali więc innego króla Polski - Stanisława Leszczyńskiego w 1704 r.
Niektórzy popierali Augusta a drudzy Leszczyńskiego. Ze sporu o tron Polski powstało
powiedzenie: "Jedni do Sasa, drudzy do Lasa". Leszczyński liczył na pomoc
Francji, gdy jej nie dostał to wyjechał do Francji a w Polsce rządził dalej August II
a potem August III.
Stanisław August
Poniatowski - ostatni król Polski, koronowany w grudniu 1765 r.
Poprawił on gospodarczą sytuację w Polsce, popierał rozwój handlu i przemysłu. Król
dbał o rozwój oświaty, nauki, sztuki i literatury. Urządzał obiady we czwartki (t.zw.
"obiady czwartkowe"), na które zapraszał uczonych, pisarzy, poetów,
artystów, polityków i innych. Dzięki królowi budowano nowe piękne budynki (m.in.
Łazienki w Warszawie) a istniejące upiększano (m.in. zamek królewski w Warszawie). Te
zmiany nie podobały się sąsiadom Polski. Polska stawała się silniejsza lecz trudno
było przeprowadzić gruntowne reformy, gdyż sejm był sparaliżowany zasadą
"liberum veto". Często ci, którzy wołali "veto" bywali przekupywani
przez wrogów Polski, np. wniosek aby powiększyć ilość wojska polskiego nie mógł
być uchwalony bo znalazł się ktoś, kto się temu sprzeciwił.
W Barze w 1768 r.
część szlachty zebrała się razem i założyła konfederację, by stanąć przeciw
wrogom. Przez cztery lata trwały walki z Rosjanami a w końcu konfederanci zostali pobici
lub wzięci do niewoli. Aby nie było więcej oporu, trzy sąsiednie państwa umówiły
się ze sobą i nastąpił pierwszy rozbiór Polski.
1722 r. Pierwszy rozbiór
Polski Prusy, Austria i Rosja zabrali Polsce ogromne obszary ziemi.
Żeby wyglądało to na to, że Polacy dobrowolnie ziemię oddają, zmusili sejm polski do
zatwierdzenia rozbioru. Nie wszyscy chcieli się zgodzić; pewien poseł, Tadeusz Rejtan
rzucił się na ziemię nie pozwalając posłom wejść do sali i podpisać zgodę. Pomimo
tego sejm zatwierdził pierwszy rozbiór Polski. Po rozbiorze przerażenie ogarnęło
Polaków i w 1773 r. została utworzona Komisja Edukacji Narodowej, która zajęła się
lepszym kształceniem młodzieży. Było to pierwsze w Europie ministerstwo oświaty.
Konstytucja 3 Maja 1791 Po długich naradach sejm w Zamku Królewskim w Warszawie
uchwalił nową konstytucję. Uchwalono wiele punktów, najważniejsze były: religia
katolicka została religią panującą ale wolność innych religii jest zapewniona (tzn.
tolerancja religijna); zniesiona została wolna elekcja; król miał rządzić z pomocą
pięciu ministrów; ilość wojska została powiększona; Liberum Veto zostało zniesione;
nadane zostały prawa mieszkańcom a sąd wziął chłopów w opiekę. Po uroczystym
nabożeństwie w Warszawie, król Stanisław August Poniatowski zaprzysiągł, że będzie
prawom Konstytucji wierny. Pomimo, że Konstytucja obowiązywała ledwie rok, stała się
wzorem sprawiedliwości obywatelskiej i pozostała w pamięci narodowej jako symbol
odrodzenia politycznego.
1793 r. Drugi rozbiór
Polski Rosja i Prusy były niezadowolone ze zmian na lepsze w Polsce i
dokonały (bez Austrii) drugi rozbiór Polski. Po drugim rozbiorze Polacy zaczęli
zbrojnie walczyć przeciw zaborcom. W 1794 r. wybuchło Powstanie Kościuszkowskie.
Kościuszko walczył przeciw Rosji. W bitwie pod Racławicami Polacy zwyciężyli,
zdobywając wiele armat rosyjskich. Chłopi i szlachta razem walczyli. Jednak bitwa pod
Maciejowicami zakończyła się klęską dla Polaków; Kościuszko został ranny i dostał
się do niewoli. Powstanie się nie udało.
W 1795 r. odbył się
ostateczny, trzeci rozbiór Polski. Podzielona została pomiędzy
Prusy, Austrię i Rosję reszta Polski. Od tego momentu państwo polskie przestało
istnieć na mapie Europy. Stanisław August Poniatowski podpisał abdykację. Chociaż
król nie zdołał obronić państwa od zaborców, jego reformy sprawiły, że naród
miał dość siły, aby przetrwać okres niewoli. Gdy nastąpił trzeci rozbiór Polacy
zostali podzieleni i znaleźli się pod obcymi rządami, jednak przez 123 lata niewoli
Polacy dalej czuli się Polakami i starali się odzyskać wolność Polski.
Generał Henryk
Dąbrowski stworzył Legiony Polskie, które jako część wojska
Napoleona Bonaparte walczyły z Rosją, Austrią i Prusami. Legiony miały polskie mundury
i oznaki. Pieśń Legionów "Jeszcze Polska nie zginęła..." stała się potem
Hymnem Narodowym.
Księstwo Warszawskie
było stworzone w 1807 r. przez Napoleona. Nie mogło ono nazywać się księstwo polskie,
by nie drażnić rosyjskiego cara. Książę Józef Poniatowski, bratanek ostatniego
króla, został wodzem wojska polskiego.
1812 r.
Gdy Napoleon ruszył na Moskwę, Polacy pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego szli z
nim, marząc, że po tej wyprawie powstanie wolna Polska. Niestety wyprawa na Moskwę
skończyła się klęską Francuzów. Napoleon musiał wycofać się. Polacy byli nadal
wierni Napoleonowi. W 1813 r. w bitwie pod Lipskiem, Polacy walczyli po stronie Francuzów
i przegrali. Została tylko garstka żołnierzy ze wspaniałego wojska polskiego.
1815 r.
Kongres pokojowy odbył się we Wiedniu. Nie było polskiego przedstawiciela. Utworzono
Królestwo Polskie zwane Kongresowym, którego królem został car rosyjski. Herbem był
mały biały orzeł na piersiach czarnego dwu-głowego orła rosyjskiego. W
rzeczywistości Księstwo Warszawskie zagarnęła Rosja.
Powstanie Listopadowe
wybuchło 29 listopada 1830 r. W "Królestwie Polskim" panował książę
Konstanty, brat cara rosyjskiego; był on bardzo gwałtowny, brutalny i znienawidzony
przez Polaków. Więc uczniowie wojskowej szkoły podchorążych w Warszawie zbuntowali
się i chcieli porwać księcia Konstantego. Napadli na pałac w Belwederze ale księcia
tam nie zastali. Jednak zdobyli za to arsenał i wezwali ludność Warszawy do Powstania.
Powstanie zmieniło się na regularną wojnę polskiego wojska z rosyjskim. Powstanie
objęło Królestwo Kongresowe oraz Litwę przy poparciu szlachty z zaboru pruskiego i
austriackiego. Powstańcy liczyli na to, że powstanie zamienie się w wojnę europejską,
lecz inne państwa nie były zainteresowane walką Polaków. W październiku 1831 r. wojna
zakończyła się klęską. Wiele młodych Polaków zostało zabitych lub wysłanych na
Sybir. W Warszawie i Wilnie zamknięto szkoły i uniwersytety.
Wielka Emigracja
Niektórym Polakom udało się wyjechać do Francji i tam żyli na emigracji. Między nimi
było wielu sławnych i wybitnych ludzi i dlatego nazywamy ją "Wielką
Emigracją". Najwięksi wśród nich to czołowi poeci Mickiewicz i Słowacki, a
nadto genialny Chopin oraz historyk, członek powstańczego rządu, mędrzec Lelewel.
Wszyscy chociaż na emigracji pracowali bez przerwy dla sprawy polskiej; Mickiewicz na
wzór Dąbrowskiego utworzył we Włoszech zbrojny legion, ale już nie było Napoleona,
który poprowadziłby ten legion nad Wisłę.
Powstanie Styczniowe 1863
Polacy chcieli odzyskać wolność Polski lecz byli podzieleni na dwie grupy: Biali i
Czerwoni. "Biali" chcieli rozwijać handel, przemysł, oświatę itd., aby
pokojowo wzmocnić Polskę i odzyskać niepodległość; "Czerwoni" chcieli
nowego powstania. Rosyjski rząd zażądał "brankę" tzn. porywanie do
rosyjskiej armii młodych Polaków, aby odebrać siłę buntownikom; jednakże to
właśnie branka stała się bezpośrednią przeczyną Powstania. Polacy nie mogli tego
znieść i rozpaliły się polskie umysły i serca. 22go stycznia 1863 r.
wybuchło powstanie. Polacy walczyli dzielnie pomimo małej ilości broni, często kryjąc
się w lasach. Do bitwy szli cywile, brak było broni i nie była to jak przed trzydziestu
przeszło lat walka wojska lecz wojna partyzancka. Na czele powstania stanął Roman
Traugutt, który chciał z powstańców zrobić porządne regularne wojsko.
Walka toczyła się na ziemiach Królestwa Kongresowego oraz na ziemiach zaboru
rosyjskiego, zwłaszcza na Litwie. Powstanie trwało półtora roku ale znowu nie udało
się i krwawo zakończyło. Roman Traugutt i czterech innych przywódców powstania
publicznie powieszono na cytadeli w Warszawie. Tysiące powstańców zostało zabitych lub
wywiezionych na Sybir. Polacy nic na powstaniu nie zyskali. Skorzystały jedynie Prusy,
które wznowiły przyjaźń z Rosją.
Przyjaźń nowa Prusów z Rosją umożliwiła Prusom nowe wojny. Wtedy właśnie
zjednoczyły się Niemcy i król pruski ogłosił się cesarzem niemieckim, a rządy
sprawował kanclerz Bismarck. Pomimo nieudanego powstania, Polacy dalej żyli nadzieją
wolności Polski. Wciąż byli gotowi do nowej walki. Aby utrzymać świadomość i
polskiego ducha, w rodzinach mówiono po polsku i lekcje dla młodzieży były urządzane
potajemnie. Największa swoboda była pod zaborem austriackim, więc tu właśnie
rozwijała się polskość. W tym właśnie okresie Henryk Sienkiewicz pisał "ku
pokrzepieniu serc". Najsławniejsze jego powieści to "Krzyżacy",
Trylogia: "Ogniem i Mieczem", "Potop" i "Pan Włodyjowski"
oraz powieść o starożytnim Rzymie "Quo Vadis", za którą otrzymał nagrodę
Nobla w 1905 r.
Maria Curie Skłodowska
(1867-1934) uczyła się na tajnych lekcjach w Warszawie, ale potem
wyjechała do Paryża, by móc dalej studiować. Wyszła za mąż za Francuza Piotra
Curie. Pomimo bardzo ciężkich warunków odkryła pierwiastki chemiczne radu i polanu,
które potem używane były do walki z chorobą raka. Za te odkrycia dostała nagrodę
Nobla w 1903 r. Potem dostała wraz z mężem drugą nagrodę Nobla za dalsze badania nad
radem.
1914 r.
Wybuch Pierwszej Wojny Światowej na skutek zamachu na następcę tronu Austro-Węgier
Aycyksięcia Ferdynanda w Sarajewie.
1918 r.
Zakończenie wojny. Polska otrzymuje niepodległość, gdy
zwycięskie państwa (bez komunistycznej Rosji) ustanowiły nowy układ Europy podpisując
w Paryżu Traktat Wersalski w 1919 r. W swoim programie pod punktem 13 prezydent USA
Wilson utwierdził wolność Polski.
[wracaj do tyłu] |
